Publicatie

Interview in het blad Music & Show jaargang 2, 12 december 2004

Naar de roots van de Afrikaanse percussiemuziek.

Persoonlijke gegevens:

Naam	Hendricks, Jan August Frans
Geb. datum	21 januari 1970
Geb. plaats	Sittard
Woonplaats	Geleen

Welk instrument bespeel of heb je bespeeld?

Snaredrum 1981-1989
Drumstel 1990 - 1997
Djembé en diverse aanverwanten instrumenten 1997 - heden

Welke muziekopleiding heb je gevolgd?

Als lid van de drumband St. Hubertus Nattenhoven o.l.v. Jos Stoffels. Door zijn enthousiasme en autoriteit op het gebied van slagwerk heeft hij me gestimuleerd en geïnspireerd om de beginselen van het bespelen van slagwerk onder de knie te krijgen.

Vervolgens heb ik op eigen initiatief een leermeester in Afrika gezocht die mij liet kennis maken met de Afrikaanse percussie en de daarbij behorende cultuur en geschiedenis van het West-Afrikaanse volk. Malamini Jobarteh, speler en directeur van Teramang-muziekschool, was gedurende zes maanden mijn leermeester. Hij liet me kennis maken met de voor veel Europeanen onbekende wereld van de Afrikaanse percussie.

In de volgende jaren tot heden reis ik regelmatig naar West-Afrika om me verder te verdiepen in deze muziek.

Bij welke amateurverenigingen of ensembles ben je actief of actief geweest?

Schutterij St. Hubertus Nattenhoven - drumband o.l.v. Jos Stoffels, Quest - amateur band in cover muziek, Schutterij St. Rosa Sittard, Schutterij St. Hubertus o.l.v. Frank Marx

Bij welke beroepsensembles speel je of heb je gespeeld?

Tatadindin en Salamband - Gambia, Duitsland en Nederland. Teramakang band - duo met zoon van Malamini Jobarteh - Diverse optredens in Nederland, waaronder in Lieshout op het slagwerkers festival met Medicamento en Circel Percussion. (Cd uitgebracht in Nederland, 2001 opgenomen)

Overige functies en activiteiten in muziekwereld?

Docent muziekschool Sittard-Geleen, eigen school Teramang in Limbricht, het verzorgen van workshops in het kader van teambuilding voor bedrijven en instellingen, het verzorgen van workshops voor verenigingen, het verzorgen van workshops voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs (CKV activiteiten), het repareren en bespannen van diverse Afrikaanse drums en de verkoop van professionele drums, gastmuzikant voor diverse slagwerkgroepen en verzorgen van live-optredens en demonstraties

Hoe ben je in de muziekwereld terechtgekomen?

Van kleins af aan was ik bijzonder geïnteresseerd in het bespelen van een trommeltje. Het begon op een doos waar waspoeder in gezeten had en vervolgens een blikken speelgoedtrommel. Daarna kreeg ik van mijn ouders een eenvoudig kinderdrumstel en een plek op de zolder. Ik melde me aan bij de drumband van Nattenhoven waar ik een snaartrom kreeg. Aan de diverse activiteiten van de drumband in binnen- en buitenland had ik veel plezier en met name concertwerken hadden mijn bijzondere aandacht. Een aantal jaren achterelkaar behaalde we bij nationale concoursen vele prijzen en promoveerden naar de hoogste afdeling. Enkele jaren later ontmoette ik een aantal vrienden die graag een bandje oprichtte. De snaredrum werd verruild met een uitgebreid drumstel en we verzorgden verschillende optredens.

Welke nostalgische herinneringen bewaar je nog aan het prille begin van je loopbaan?

Met veel plezier denk ik terug aan de boeiende lessen van Jos Stoffels (instructeur van de drumband) en de overige leden van de drumband die de repetities door hun humor maar ook serieuze aanpak bijzonder prettig maakten. Iedereen nam zijn taken serieus en er was sprake van een amicale sfeer. Het gevoel om samen succes te behalen was zeer groot en vele inspanningen werden er gedaan.

Hoe verliep de start van je muzikale loopbaan?

Vanaf het begin had ik het gevoel dat ik de lessen goed kon volgen. Een repetitie heb ik zelden overgeslagen. We gingen over naar bladmuziek van zelfgemaakte kriebels (v-tjes en kruisjes) naar notenschrift. Hier had ik en vele leden in het begin moeite mee daar de meeste leden geen solfège les gehad hadden. Na verloop van tijd hadden we aan dit notenschrift veel steun en maakten daardoor snel vorderingen.

In Afrika begon mijn opleiding zonder notenschrift, de overdracht was puur auditief.

Heb je ooit aan solistenconcoursen meegedaan?

Ja, maar deze deelname bij de drumband heeft niet veel indruk bij me achter gelaten.

Op welk moment koos je ervoor om van je hobby je beroep te maken?

Toen ik in 1997 kennis maakte met Afrikaanse percussie werd ik hierdoor heel erg geboeid. Ik volgde lessen bij Azad Oberoi (een opgeleide leerling van Fodé Marseille uit Guinée) die hier in Nederland aan belangstellende les gaf. Hij nam mij mee naar kleine en grote (Night Town in Rotterdam) optredens, waar ik hem begeleidde. Door Azad werd ik in hoge mate geïnspireerd en wilde ook ik naar Afrika om te bezien waar deze muziek zijn oorsprong vond.

Na een eerste bezoek werd mijn behoefte om meer te komen te weten over deze muziek en de mensen die deze muziek maakten alsmaar groter. Een jaar later ging ik op zoek naar een leermeester, die bereid zou zijn om mij als blanke les te geven. Bij toeval leerde ik de familie Jobarteh kennen die beroepsmatig deze muziek spelen. Bij terugkomst in Nederland heb ik opnieuw door middel van een brief contact gezocht met de vraag of de vader van de familie - Jalibah genoemd - mij les wilde geven. Ik kreeg positief bericht en kon in eerste instantie beginnen aan een drie maanden durende opleiding waarin ik bij hem zou logeren.

Aangezien ik als operator een vast dienstverband had bij Mobil Plastics en dus geen vakantie van drie maanden of onbetaald verlof kon nemen heb ik ervoor gekozen om ontslag te vragen om deze opleiding te kunnen volgen.

Wat deed je voordat je deze stap ondernam?

Ik was procesoperator bij een Amerikaans bedrijf in Kerkrade.

Vertel eens over de betekenis van de djembé-muziek in Afrika.

Niet alleen djembé-muziek maar alle muziek speelt in Afrika in het dagelijkse leven een belangrijke rol. De muziek heeft voor Afrikanen meerdere betekenissen;

Zo wordt bijv. bij de geboorte van een kind een bepaald ritme gespeeld en voor begrafenis en huwelijk een specifiek ritme. Iedere gebeurtenis heeft zijn eigen muziek en daarbij wordt de geschiedenis van het volk in deze muziek overgeleverd. Er worden dus geen boeken vol geschreven over belangrijke gebeurtenissen maar deze worden door muziek en lied door Jali's of Griots vertolkt. Omstanders en toehoorders nemen steeds actief deel aan deze muziek door klappen of meezingen en dansen.

Kun je de drumband zoals wij die kennen vergelijken met de Jali's in Gambia?

Nee, absoluut niet. Jali's zijn geschiedenisbewaarders van het volk, families die van generatie op generatie de muziek en daarbij behorende liederen van vader op zoon of dochter doorgeven. Het is vanzelfsprekend dat zonen en dochters de taak van hun ouders overnemen. Deze families genieten hoger aanzien en zijn zeer bekend. Daarbij zijn er verschillende stijlen binnen de tradities,die door bepaalde families in hun eigen stijl uitgevoerd worden.

Wie is Malamini Jobarteh?

Deze musicus komt van oorsprong uit Guinée Bissau. In zijn land Gambia werd hij door de regering in de jaren zeventig regelmatig als ambassadeur over de hele wereld uitgezonden. Hij is directeur van Teramang music school. Hij arrangeerde muziek en dans voor het Nationaal Ballet. Tevens is hij een soort raadsman die dorpsbewoners en mensen daarbuiten ter zijde staat op velerlei gebied. In zijn omgeving is hij een echte autoriteit met grote invloed.

Hoe heeft hij jou het bespelen van de djembé geleerd?

Zoals ik al eerder zei: De stukken kon ik niet leren met behulp van notenschrift maar uitsluitend door te luisteren en het naspelen van zijn muziek. Erg belangrijk was dat ik werd opgenomen door de familie en daarvoor heb ik hun taal en gebruiken goed moeten leren kennen. Slecht als je als "zoon"van de familie beschouwd kunt worden kun je ook deelnemen aan hun muziek. Dat heb ik tijdens mijn verblijf goed aan Malamini kunnen merken. Wederzijds speelt respect een zeer belangrijke rol en de bereidheid om met hen te leven zoals zij doen, hoe sober dan ook, geeft ook hen het gevoel dat jij graag opgenomen wilt worden en kun je deel uitmaken van hun muzikale wereld en tradities.

Door het klimaat en zijn manier van lesgeven stelde hij hoge eisen waaraan ik moest voldoen. Iedere dag kreeg ik van 's morgens tot 's middags les van hem en 's middags moest ik dit repeteren met zijn zoons. 's Avonds at ik gezamenlijk met Malamini en besprak het vervolg. Indien hij ontevreden over mijn vorderingen was liet hij mij dit op een correcte wijze maar aan duidelijkheid niets te wensen overlatend blijken. Zijn lessen waren zeer inspirerend maar soms was zijn aanpak ook hard, zoals dat binnen hun families gebruikelijk is.

Wij kennen marsen of concertwerken. Hoe heten de stukken die Jali's spelen?

Er is een grote diversiteit aan namen van stukken. Afhankelijk van de ceremonies of rituelen die daarbij horen krijgen ze een naam. Een indeling zoals wij die kennen bestaat daar niet.

Ik meen me te herinneren dat je een titel behaald hebt in Gambia. Hoe luidt die titel en wat is de betekenis ervan?

Ik heb een certificaat van Malamini ontvangen waarop hij aangegeven heeft dat ik de opleiding bij hem met genoegen en grote toewijding gevolgd heb. Tevens heeft hij mij de naam "Teramang"gegeven die niemand buiten de Jali-families die Jobarteh heten mag voeren. Zijn tradities en muziek mogen door mij worden overgedragen.

Hoe was het verblijf in Gambia?

Aan mensen die er niet geweest is het moeilijk uit te leggen onder welke omstandigheden mensen daar wonen en leven. Het is een primitieve vorm van leven waarbij de zorg van de dag van vandaag groter is dan die van morgen. Mensen hebben elkaar daar hard nodig. Er is een grote sociale omgang met elkaar en veel mensen moeten dagelijks geholpen worden om te overleven. Veel werk is er niet. Het cultuurverschil met westerse landen is erg groot. De huisvesting is primitief. Zo was mijn kamer niet meer dan een schuurtje met een matras op de grond en een stoel met een bult op de zitting. Sanitaire voorzieningen zijn er nauwelijks. Mijn douche bestond uit een emmer van 10 liter water met beker.

Eten doet men altijd samen. Het voedsel is erg eenzijdig, rijst met een klein beetje ondefinieerbare saus. Het wordt in een grote kom klaargemaakt die in het midden van een kring geplaatst wordt. De personen die hier omheen zitten nemen een handje voedsel tot zich. Het assortiment drank bestaat uitsluitend uit water en groene thee.

Een verblijf van enkele maanden aldaar heeft tot gevolg dat je enkele kilo's verliest en blij mag zijn indien je niet ziek wordt. Ook de medische voorzieningen zijn zeer beperkt maar vanuit de overlevering worden inheemse middelen gebruikt.

Je verdient nu de kost uit djembé-muziek. Waaruit bestaan je werkzaamheden?

Ik geef les aan leerlingen op de muziekschool te Sittard-Geleen. Daarnaast heb ik verschillende groepen met leerlingen van verschillende leeftijden in Limbricht. Verder verzorg ik diverse workshops en verkoop en verhuur professionele djembé's en toebehoren. Ook voer ik reparaties voor muziekwinkels en particulieren uit. Daarnaast verzorg ik live-optredens voor verschillende gelegenheden.

De belangstelling in Nederland voor deze muziek is toegenomen. Hoe verklaar je dit?

Het is inderdaad zo dat steeds meer mensen deze muziek gaan waarderen. Enkele maanden geleden werden getallen in de slagwerkkrant genoemd van 20.000 mensen in Nederland die op een of andere manier zich voelen aangetrokken tot deze muziek. Mensen worden blijkbaar getroffen door ritmes en het samen spelen in groepsverband waardoor er een onderlinge band ontstaat. Waardering voor het primitieve (zonder elektronica) wordt gewaardeerd.

Af en toe komt de djembé ook terug in composities voor slagwerkgroepen. Vind je dat de djembé vaker geïntegreerd moet worden in slagwerk of blaasmuziek?

Integratie is een goede zaak, het kan muziek zeker ondersteunen wanneer het instrument zodanig gebruikt wordt dat het op een manier ingepast wordt waarbij de traditie behouden blijft. Bij sommige stukken die ik ken, vind ik het jammer dat de djembé gebruikt wordt als conga of bongo. Hiermee bedoel ik dat er te weinig gebruik wordt gemaakt van de traditionele speelwijze, waarvoor het instrument bedoeld is.

Zelf heb ik in 2000 met drumband St. Hubertus o.l.v. Frank Marx, het stuk Zimbutibatine Mwagakozi, uitgevoerd. Het stuk is gecomponeerd door Vincent Cox, die gebruik maakte van een rijk instrumentarium en waarbij de djembé voldoende mogelijkheden kreeg om tot haar recht te komen. We waren erg blij toen we met dit stuk een grote waardering van de jury kregen en Nederlands kampioen Podium werden. (promotie + lof)

De jury R.Janssen, A.Willems en J.stoffels merkte op : "Wat een geweldige uitvoering van dit geweldig en vernieuwend werk! Het karakter wordt perfect getroffen. Een geweldige presentatie.Ik heb genoten, podium op z`n best. Prima werk van dirigent en muzikanten".

Heb je verder nog toekomstplannen?

Ik ben nog lang niet uitgeleerd in deze muziek en blijf ook regelmatig teruggaan naar Afrika. Ik wil veel meer mensen enthousiast maken voor deze muziek. Een eigen locatie ergens in de buurt voor mijn school is een grote wens. Een djembé percussie band formeren en begeleiden voor kinderen jonger dan 16 jaar met muzikale kwaliteiten die optredens kunnen verzorgen. Ik heb contact met Ibrahima Jobe uit Senegal en wil graag met hem en anderen (liefst Afrikanen) een eigen band vormen die een eigen repertoire gaan spelen. Zelf muziek maken in deze stijl is een uitdaging, gelet op tradities die bewaard moeten blijven.

Welke wijze raad heb je voor jongeren die zich nu volledig fixeren op een carrière als beroepsmuzikant?

Je moet heel erg gemotiveerd en geïnspireerd zijn om dat te kunnen doen. Naast het bespelen van een instrument is het heel belangrijk om ook zakelijk enige kennis te hebben. Het is een wereld waarin hard gewerkt moet worden niet alleen om je muzikaal te verbeteren.

Het leggen van sociale contacten en het bouwen van een netwerk is zeker zo belangrijk. Steeds op zoek gaan naar vernieuwingen en de wil om steeds te blijven groeien en hierin geloven.

Wil je zelf nog wat toevoegen?

Ik ben zeer gelukkig dat ik de beslissing genomen heb om hier beroepsmatig mee bezig te zijn. Het werk geeft veel voldoening en het is fijn om te merken dat ook anderen met deze muziek kennis maken en enthousiast worden.